Faculty Lecture

WIKANG FILIPINO, PAGYAMANIN!
Lakandupil C. Garcia Ed.D

(Lektyur na iniharap sa Kagawaran ng mga Wika, Kolehiyo ng Malayang Sining, Pamantasang De La Salle - Dasmariñas, kaugnay sa pagdiriwang ng Buwan ng Wika 2003)

Bago sumikat ang Meteor Garden, may isang awit ang aking lolo na hanggang ngayon ay nais ko pa ring naririning kapag sumasapit ang gabi… ang awiting "Bulalakaw." Nagsimula ang awit sa ganito, "Bulalakaw, hayun! … bigla ring nawala. Ayaw ko nga ng ganyang paglingap. Pag-ibig na balatkayo'y bumabagsak! Mga kasama at mga kabataan, itinuturing ko kasing tulad ng isang bulalakaw ang talakayan sa wika. Biglang kislap na waring luha mula sa langit kapag ganitong buwan ng Agosto, ngunit kay daling maparam sa dilim ng langit matapos magsabog ng pag-asa.
Ayaw ko sanang maging sentimental, ngunit ganyan wari ang maselang pagtalakay sa paksang pagpapapayaman sa wikang Filipino. Alam ninuman na dumaan sa maraming pagsubok at balakid ang wika mula pa sa taong 1935 nang ang Tagalog ang maging batayan nito. Ngunit ano ang naging bunag? Mula noon hanggang nagyon, inaakala pa rin, lalo na ng mga nasa rehiyong Tagalog na ito ang ating wikang pambansa. Sa loob ng labinlimang minuto, kailangan kong patunayan na hindi Tagalog kundi Filipino ang ating wikang pambansa at sa maikling panahon ding ito, dapat kong mapatunayan na sa kabila ng kanyang kayamanan, ay kailangan pang pagyamanin para sa lalo pang ikasusulong ng ating bansa.
Ang sinumang magsabi na "mahirap mag-Tagalog ay nagsasabi ng totoo. Ito nga ang pangunahing dahilan kung bakit hindi ito maaaring wikang pambansa. Walang sinuman sa harap ko ngayon ang maaaring magsalin sa Tagalog ng mga bagay na ating hiram sa ibang kultura, tulad ng snow, computer, o kaya'y maging ang ating mga underwear. Ito ay sa dahilang imposibleng magkaroon ng isang salitang panumbas kung wla nito sa kultura. Gayunman, malulunasan lamang ito ng isang mabisang pambansa.
Taong 1959 nang ideklarang Pilipino ang tawag sa ating wika. Sa puntong ito mga kaibigan, nais kong ibahagi sa inyo sa pamamagitan ng isang formula ang pagkakaiba ng Tagalog sa Pilipino. Narito ang sarili kong formula:

P = (T + WK + WD) N

Kitang-kita na ang Tagalog ay isang maliit na bahagi lamang ng Pilipino. Hindi Tagalog ang mga salitang gurang, manong at dyutay, at lalong hindi Tagalog ang sapatos, radyo at spaghetti. Ngunit ang mga itoy' normal nang sinasalita at kasama na sa leksikong Pilipino.
Nagpatuloy ang pagyaman ng ating wika ng kilalanin ito ng Konstitusyon ng 1973 at tiniyak ng 1987 na tawaging Filipino. Upang makita sa isang iglap ang pagkakaiba nito, pansinin ang naging formula:

P = {(T + WK + WD) N} I

Sa formulang ito, kitang-kita ang pagkakaiba sa pamamagitan ng letrang I na nagangahulugang INTELEKTWALISASYON! Intelektwalisado ang wika kung kaya nitong pasukin ang mga larangan tulad ng sayans at teknoloji, matematiks, batas at iab pa. Naisakatuparan ito sa dalawang panahon. Una, noong dekada 80 nang maging 28 letra sa ating ortografi at gawin itong pa-Ingles. Lalo itong napalapit sa wikang global (Ingles) nang mula sa 8 letrang hiram ay kinilalaang pagkakaroon ng fonemi istatus ng mga letrang FJV at Z. Mula 2001, ang mga letrang ito ay malaya nang magagamit maging sa mga karaniwang salitang hiram kung ang tunog (fonim) ay nagmula sa alinamn sa 4 na letrang ito.
Samakatuwid, dahil sa ganitong revisyon at modifikasyon, ang wikang dating nakasentro lamang sa Tagalog ay yumaman, nagkapakpak at nakipagsabayan sa iba pang wika sa Asya at maging sa iba pang panig ng mundo.
Alisin na natin ang maling konsepto sa kailangan nating mag-Tagalog at kung kaming mga titser ng Filipino ay gumagamit ng wikang Filipino ay pinararatangan pang nagta-Taglish. Isang kabaliwan sa ngayon ang ganito pang magsalita:

"Mahal kong ina, saglit po akong hihimlay sa ating silid-tulugan upang sa takdang ika-4 ng hapon ay pukawin nyo sa aking pagkakahimbing upang makadulog naman sa ating hapag-kainan para makapagpanibagong lakas sa isang magdamagang pagsusunog ng kilay."

Ang modernong Filipino ay kumikilala sa katotohanang "buhay" ang wika, at pagkat buhay, patuloy itong nagbabago. Upang higit na maging intelektwalisado, kailangan naman ng ganap na istandardisasyon. Ngunit ang huling prosesong ito ay nangangailangan pa ng mahabang panahon. Ganito ang nangyari sa Ingles, hindi naging magdamagan lamang ang pagiging istandardisado nito. Hanggang ngayon, patuloy itong nanghihiram. Hindi nito binago ang mga salitang bouquet at reservoir (Franses), lasagna at spaghetti (Italyan), kimono at tempura (Hapones). At nalalaman ba ninyo na maging sa Tagalog ay ay humihiram din ang Ingles? Pansinin ang mga salitang boondocks at abaca na maluwag nang nakapasok sa kanilang diksyunari.
Sa kasalukuyan, maluwag nating tinatanggap ang mga varyant upang sa pagdaan ng panahon ay makapamili ang mga Pilipino ng preferens sa paggamit. Halimabawa, sa ngayon ay may mga batayan na ang ating wika. Kung nais nating isalin sa Filipino ang isang terminong Ingles, maaari na itong isalin sa 3 man lang na paraan: batay sa Tgalog, sa Espanyol at sa Ingles. Pansinin ang mga sumusunod:

textbook batayang-aklat basehang libro teksbuk
classroom silid-aralan kwartong-aralan klasrum
teacher guro maestro titser
grammar balarila gramatika gramar

Maging sa Ingles naman ay gayundin, hindi problema kung center o centre, color o colour, enroll o enrol, acknowledgment o acknowledgement, encyclopedia o encyclopaedia. Ang mahalaga ay maging konsistent sa paggamit at malalaman din naman sa bandang huli kung alin ang magiging "archaic" o ituturing na siinauna.
Mga kababayan, hayaan nating umunlad ang wikang Filipino nang tulad ng isangh kabataan. Huwag nating sikilin at baka maghimagsik. Huwag naman nating labis na palayain pagkat baka naman lumayaw. Sa ayaw at sa gusto natin, yayaman at yayaman ang ating wika. Ang tanging sagwil lamang ay ang mga taong gumagamit na patuloy na hindi matanggap ang mga pagbabago. Intelektwaklisado na ang wikang Filpino. Ginamit na ito sa panahon ng "impeachement", ginamit na ito sa mga nabigo at nagtagumpay na mga kudeta, nagpabagsak na ito at nagpaluklok sa di-iilang pangulo ng bansa. At ngayon, ilang telenovela nang Mexicano ang naluklok sa pedestal nang katanyagan dahil sa pagkakasalin sa Filipino, kailangan ko pa bang sabihin ang kasalukuyang kinahuhumalingang mga teleseryeng Intsik na nang dahil sa wikang Filipino ay waring na-champoy na at naging siomaiang maraming Pilipino? Sino sa ngayo ay hindi kilala sina Petsay (San Chai), Galing Zoo (Dao Ming Zi), at Wa ka Sey (Wah Zhe Lei)? May duda pa ba sa bisa ng sariling wika? Bakit kung kailan matatag at payapa ang bansa ay saka ipagpipilitan ang paggamit ng Ingles, gayong kapag nasa krisis, Filipino ang siyang gamit? Walang Pilipinong nais na limutin ang Ingles, ang dapat pa nga ay sabay itong umunlad ng Filipino. Ngunit dapat bang sisihin ang sariling wika para lamang maging matatas sa Ingles? Walang bansang umunlad na hindi gumamit ng sariling wika! Sa bibig ng namayapang si Ghandi, sinabi niya na kaya patuloy na nagdarahop ang kanyang bansa ay dahil sa pagkahumaling ng mga maraming taga-India na maging bihasa muna sa ibang wikakaysa sa sarili nilang wika, hindi ba't ganyan din tayo?hindi masamang matuto ng Ingles, pagkat iyan ang nararapat talaga. Ang masama ay ang labis na pagkahumaling dito na waring wala nang silbi ang wikang Filipino na humahantong sa diskriminasyong ang matatalino lamang ang marunong mag-Ingles.

Inuulit ko, intelektwalisado na ang wikang Filipino, ang mga Pilipino na lamang yata ang hindi intelektwalisado.